زيرا اولًا هميشه جامعه دوقطبى محض نيست كه يا استضعافگر است يا مستضعف ، طبقهء سوم هم در جامعه وجود دارد ، از آن طبقهء سوم حتماً مىگرفتند و اگر كسى تاريخ را نگاه كند [ اين موارد را ] پيدا مىكند ؛ در تاريخ صدر اسلام زياد پيدا مىكند ، در تاريخ زمان خودمان هم زياد مىتواند پيدا كند . از طبقهء استضعافگر كه آن مانع بزرگ در جلوشان هست طبعاً كمتر حامى پيدا مىكنند ولى پيدا مىكنند . اگر مسئلهء فطرت در كار نبود محال بود از آن طبقه يك نفر حامى پيدا كنند و حتى محال بود كه از طبقهء سوم هم حامى پيدا كنند ، منحصراً از طبقهء مظلوم و محروم حامى پيدا مىكردند ، چون مىخواهد او را به نوايى برساند و منفعت ، منفعت مادى است . ولى از ميان آن طبقه هم پيدا مىكنند ، كه هميشه گفته‌ايم كه يك خصوصيتى كه در دعوت انبيا هست و در دعوت هيچ رهبر اجتماعى ديگر نيست قدرت برانگيختن بشر عليه نفس خودش است . - در اينجا ممكن است اين ايراد گرفته شود كه اگر طبقهء استضعافگر و مترَف هم به دين گرويدند به اين جهت است كه منافع خودشان را در پذيرش اين دين ديدند . درست داستان آن انقلابى را دارد كه اگر پيروز بشود طبقات غنى كه در جريان انقلاب نبودند مورد آزار قرار مىگيرند و آنها مجبورند كه بپذيرند . در تاريخ هم افراد مترف موقعى ايمان آورده‌اند كه مجبور بوده‌اند . مثلًا ابوسفيان در آن لحظه‌اى كه ديگر اميدى به پيروزى گروه خودش نمىبيند ايمان مىآورد و در واقع به خاطر منافعش ايمان مىآورد . استاد : آيا همين مطلبى كه شما مىگوييد كليت دارد ؟ - تقريباً . استاد : « تقريباً » درست نيست . ما هم گفتيم كه اكثر [ اين‌طور نيستند . ] ما همان قصه‌اى كه در هفتهء پيش خوانديم ، قضيهء سحرهء موسى را مثال مىزنيم . در حالى كه در همان جا مرگ خودشان را به چشم مىديدند و فرعون هم گفت : فَلَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلافٍ وَ لَأُصَلِّبَنَّكُمْ فِي جُذُوعِ النَّخْلِ « 1 » گفتند : فَاقْضِ ما أَنْتَ قاضٍ إِنَّما تَقْضِي هذِهِ الْحَياةَ الدُّنْيا « 2 » . آيا مىشود احتمال داد كه اين سحرهء فرعون فهميدند كه موسى در نهايت امر پيروز مىشود ، حالا كه فرعون دارد شكست مىخورد از

--> ( 1 ) طه / 71 . ( 2 ) طه / 72 .